ارزشیابی توصیفی
ساعت ٤:۱۳ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٧ امرداد ۱۳۸٩ : توسط : محمود نادری بنی

مقدّمه:دراین پست برآنیم تا گونه ای از ارزشیابی تحصیلی را که تحت عنوان ارزشیابی توصیفی نامگذاری شده است وچندسالیست به صورت آزمایشی ویکی دو سالیست که به طوررسمی در مدارس ابتدایی اجرا می گرددرا برای والدین محترم ودانش آموزان عزیز معرفی نماییم.درابتدا این شیوه از ارزشیابی را معرفی، واهداف مورد نظر را بیان خواهیم نمودودر پست های آینده ابزارهای اجرای طرح وکیفیت اجرا وتوصیه هایی برای والدین عنوان خواهد شد.امیداست که این مطالب شمای کلی وچارچوب طرح رابه زبان ساده بیان نماید و پاسخگوی ابهامات وسوالات والدین ودانش آموزان باشد.

ارزشیابی توصیفی الگوی جدیدی است که تلاش می کند،زمینه ای فراهم سازدتادانش آموزدرکلاس درس بانشاط بهتروبیشتروعمیق تر مطالب درسی رایادبگیرد؛بنابراین به جای توجّه افراطی به آزمون های پایانی ونمره،روندیاددهی ویادگیری رادر طول سال تحصیلی مورد توجّه قرار می دهدودرراستای این توجّه،رشد عاطفی واجتماعی وحتّی جسمانی دانش آموزان رانیز درنظر می گیرد.


اهداف طرح ارزشیابی توصیفی

هرطرحی براساس اهدافی شکل گرفته واجرا می گردد.این طرح نیزدوهدف عمده واساسی دارد.

١-بهبودکیفیت روندیادگیری ویاددهی

معلّم بابررسی نحوه ی یادگیری دانش آموزان،به مشکلات وقوّت های آنان پی می برد؛سپس این یافته را دوستانه وصادقانه به دانش آموز منعکس می نماید؛یعنی بازخورددادن همراه با ارائه ی توصیه هایی برای بهبود یادگیری . بازخورددادن درطول سال تحصیلی به جای نمره دادن به صورت صحبت های شفاهی ومطالب نوشتنی بر روی آثار دانش آموز به جای حفظ طوطی وار مطالب درسی ورقابت ناسالم برای کسب نمره، به یادگیری عمیق وماندگار روی می آورد.

٢-افزایش بهداشت روانی محیط یاددهی و یادگیری

بی تردید والدین محترم با نقش نمره وامتحانات در ایجاد استرس وتنش در دانش آموزان آشنا هستند.کودکان تحت این فشارهاورقابت ها به مرور از جنبه ی روحی،افسرده وفرسوده می شوندوبسیاری از مشکلات رفتاری در آنها شکل می گیرد. حذف نمره واین رقابت هامی- تواند،شرایط مساعدتری رابرای یادگیری دانش آموزان ویاددهی معلّمان فراهم سازد ؛ضمن اینکه اعتماد به نفس واستقلال عمل دانش آموزان در یادگیری نیز افزایش می یابد.     

            

ابزارهای طرح ارزشیابی توصیفی

در طرح ارزشیابی توصیفی،معلّم برای جمع آوری اطّلاعات وآگاهی از روند رشد وپیشرفت یادگیری دانش آموزان از ابزارهایی استفاده می کند.لازم است والدین گرامی با برخی از مهمترین ابزارهای این طرح آشنا شوند:

1-آزمون های عملکردی

آزمون های عملکردی نوعی از آزمونها هستند که با مهارت سروکار دارندوبه قصد ارزشیابی از میزان کسب مهارت دانش آموز،انجام می گیر ند.در آزمون عملکردی،معلم موقیتی را فراهم می آورد که دانش آموز مهارت ها ودانش هایی را که کسب کرده از خود بروز دهد.دراین نوع آزمون پرسش وپاسخی وجود ندارد بلکه از دانش آموز خواسته می شود با توجه به آموخته های خود چیزی را شناسایی،توصیف یا تولید نماید.معلم نیز براساس تولیدات وتوضیحات دانش آموز،عملکرد اورا ارزشیابی می نمایدواز طریق آن به دانش آموز کمک می کند تا عملکردش بهبود یابد.

2-آزمون های مداد-کاغذی

آزمون های مداد-کاغذی نیز یکی از ابزارهای جمع آوری اطّلاعات برای ارزشیابی از عملکرد تحصیلی دانش آموز است.این آزمون ها می توانند به شکل آزمون درخانه وکتاب باز وآزمون های معمولی اجرا شوند؛البته در ارزیابی این نوع آزمون ها به بازخورد توصیفی اکتفا می شود وهیچگونه نمره یا رتبه ای برای آن در نظر گرفته نمی شود.

3-پوشه ی کار

مجموعه ای از نمونه ی آثار فعالیت های یادگیری دانش آموزان است.محتوای این پوشه شامل،نمونه کارهای عملی ودست ساز دانش آموز،نمونه ی آزمون های به عمل آمده،نمونه تکالیف درسی،نمونه کارهای هنری،گزارش کارهای عملی وعلمی،جمله نویسی ومانند اینها است کهبا مشارکت معلم ودانش آموزان،آگاهانه وهدفمند،انتخاب ،وبه صورت منظم سازماندهی می شود. این پوشه به طور مستمر مورد ارزیابی معلم قرار می گیرد وبازخوردهای لازم برای رفع اشکالات یادگیری به دانش آموز،ارائه می گردد.

4-تکالیف درسی

تکالیف درسی یکی از ابزارهای مهم ارزشیابی توصیفی است.به وسیله ی تکالیف درسی می توان بخشی از عملکرد دانش آموز را سنجید.دانش آموز با انجام تکالیف درواقع به تقویت وبسط دانش ها ومهارت های خود می پردازد.ارزیابی از تکالیف درسی به همراه بازخوردهای توصیفی به دانش آموز کمک می کندتاکیفیت کارهایش بهتر شود.برگ ثبت مشاهدات،چک لست(سیاهه ی رفتار)،خودسنجی وهمسال سنجی از دیگر ابزارها وشیوه های مورد استفاده در ارزشیابی توصیفی هستند که به منظور شناسایی ضعف ها وقوت های دانش آموز،وارائه ی رهنمود به آن ها مورد استفاده قرار می گیرد.

گزارش پیشرفت تحصیلی

یکی از مهمترین ابزارهایی که برای ارائه ی بازخورد نتیجه تلاش وعملکرد دانش آموز ومعلم در فرایند یاددهی ویادگیری در طرح ارزشیابی توصیفی مطرح شده است،گزارش پیشرفت تحصیلی است.این گزارش با کارنامه ی رایج که صرفاً نمره ی دانش آموزان در آن درج می شود،تفاوت بسیار دارد.در گزارش پیشرفت  تحصیلی،نتیجه ی تلاش وعملکرد به همراه فعالیت های برجسته ونقاط ضعف دانش آموز همراه با توصیه های کاربردی وعملی معلم ونظر والدین درباره وضعیت تحصیلی دانش آموز،درج می شود.در واقع گزارش پیشرفت تحصیلی نوعی بازخورد پایانی است که در دو نوبت بهمن ماه وخردادماه،ارائه می شود.گزارش پیشرفت تحصیلی،شامل مشخصات دانش آموز،ویژگی های عمومی،عملکرد درسی،فعالیت های برجسته ی دانش آموز وتوصیه های معلم است.

توصیه هایی برای والدین

·         معلم فرزندتان در گزارش پیشرفت تحصیلی،دیدگاهها وتوصیه های خود را برای پیشرفت تحصیلی اوارائه می نماید،لازم است با توجه به این رهنمودها،تعامل وارتباطی مؤثر بین خود ومعلم برقرار نموده،دقیقاً موارد مورد نظر رااجرا نمایید.

·         اشتباه وخطاهای فرزندتان در حین یادگبری جرم نیست ونباید با این خطاها،با تهدید وتحقیر برخورد کرد.خطا واشتباه لازمه ی بهبود یادگیری است.زمانی که فرزندتان قدمی هرچند ناچیز بر می دارد،به تلاش او توجه کنید.توجه شما باعث می شود که او احساس موفقیت کندوبدون شک قدم های بعدی را نیز برای رشد وپویایی بیشتر برخواهد داشت.فرزندان ما برای پیمودن مسیر یادگیری نیاز به کمک دارند؛بنابراین باید به آنان کمک کنیم تاباتلاش بیشتر از اشتباهاتشان بکاهند.

·         به جای آن که از فرزندتان بپرسید:«امروز چند گرفته ای؟»،از آنان بپرسید:«امروز چه یاد گرفته ای؟».این سؤال باعث می شود تافرزندتان گزارش مختصری از روند یادگیری خودرادرکلاس درس ارائه دهد.این روش موجب افزایش مهارت سخن گفتن ،بهبود یادگیری واعتماد به نفس دراوخواهد شد.

·         معلم فرزندتان،هرروزبازخوردهای لازم رادرخصوص بهبود کیفیت یادگیری به اوارائه می دهد.درهربازخورد به ضعف های احتمالی وقوت های کار اواشاره می شود.همچنین رهنمودهایی نیز برای اوخواهد داشت؛لذا به این رهنمودها توجه کنید زیرا به شما کمک می کند تا بهتر بتوانید در افزایش کیفیت یادگیری به فرزندتان یاری برسانید.

·         پوشه ی کار ،یکی از ابزارهای مهمی است که از طریق آن به روند رشد مهارت یادگیری در کودکان پی برد.بهتراست برای آگاهی بیشتر از چگونگی رشد تحصیلی فرزندتان هرچند وقت یک بار محتوای این پوشه را با دقت بررسی واعلام نظر فرمایید.

·         هرگونه یادگیری مستلزم فعالیت وتلاش خود دانش آموزان است.آن ها باید خود فعالیت های پیشنهادی معلم را انجام دهند؛لذا از انجام این فعالیت ها به جای فرزندتان به هر شکلی که هست خودداری کنید.تنها می توتنید در حد ضرورت همفکری وراهنمایی نمایید.برای معلم انجام فعالیت مهم است نه صرفا ً محصول نهایی آن فعالیت.

·         معلمان محترم مجری طرح ارزشیابی توصیفی،دوره های متفاوتی رادر زمینه ی آشنایی واجرای بهتر طرح گذرانده اند.آنان می توانند در خصوص چگونگی اجرا واهداف ونتایج این طرح اطلاعات خوبی را در اختیار شما قرار دهند.

به نقل از  کارشناس دفتر آموزش وپرورش پیش دبستانی ودبستانی

                  کارشناسی سنجش وارزشیابی تحصیلی