مشق شب

آیین نگارش

* هرگاه حرف اوّل اسم یا کلمه ای را به صورت علامت اختصاری بیاورند،جلوی آن نقطه می گذارند.

مثال:سال 1390 ه. ش .-ر.ک.(رجوع کنید)

* برای نشان دادن تردید در مورد چیزی ،علامت پرسش را بعد از آن کلمه یا عبارت معمولاً داخل پرانتز می نویسند.

مثال:نویسنده ی کتاب «قراضه ی طبیعیات»را «ابن سینا» (؟) می دانند.

* بعد از اصوات و بعد از منادا علامت تعجّب می گذارند.

مثال: آفرین!  خدایا!

* در آخر جمله های عاطفی و شبه جمله هایی با مفهوم آرزو ،نفرت و تمسخر علامت «!» می گذارند.

مثال: چه بدبختی هایی برای ما می رسد!

* بین چند کلمه که دارای نقش مشترکی باشند کاما یا درنگ نما (،) می گذارند و بین دو تای آخر (و) قرار می گیرد.

مثال: من،کتاب ها، جزوه ها، یادداشت ها و بقیه ی اوراق را برداشتم.

* در دو سوی جمله های معترضه ،دعایی یا توضیحی خطّ فاصله قرار می گیرد.

مثال: حافظ – رحمت اللّه علیه – در قرن هشتم می زیست.

اگر جمله ی معترضه در پایان عبارت باشد،در آخر آن نقطه می گذارند.

مثال: او در مقابل تمام دشواری ها ایستادگی کرد- چه کار جالب و بی نظیری انجام داد.

* گاهی خطّ فاصله را بین دو کلمه ای قرار می دهیم که دو جنبه ی مختلف از یک امر را نشان دهد یا فاصله ی زمانی بین آن دو کلمه یا عدد را بیان کند.

مثال: جنبه های اجتماعی – اقتصادی هر برنامه ی عمرانی باید مورد نظر باشد.

سال تحصیلی91-90 ، سال پیشرفت های تحصیلی من است.

* در سخن ،هر جا که قسمتی از مطلب یا کلمه ای از عبارات ،حذف شده باشد،به جای آن مطلب یا کلمه ، سه نقطه ی پی در پی می گذارند و اگر این سه نقطه در آخر عبارت باشد،نقطه ی آخر را هم به آن اضافه می کنند.

*معادل: کلمه های کامپیوتر ، هلی کوپتر و آدرس و پاراگراف فارسی نیستند و در زبان فارسی از کلمه های رایانه ،بالگرد،نشانی و بند،به جای آن ها استفاده می شود.به این کلمه های جایگزین «معادل» می گویند.

چند قانون مهم در نگارش

* هرگاه نهاد(فاعل یا مسند الیه) جمله ،جاندار باشد،نهاد مفرد با فعل مفرد و نهاد جمع با فعل جمع به کار می رود.

* به جمله های زیر دقّت کنید :

لقمان را گفتند:ادب از که آموختی؟ گفت: از بی ادبان [ادب آموختم].

هوا عظیم سرد بود و باد سرد[بود].

همان طور که می بینید،گاه قسمت هایی از جمله حذف می شود تا جمله کوتاه تر و زیبا تر شود.حذف اگر به جا و مناسب باشد،جمله را زیبا تر می کند.

* در هر داستان شخصیت هایی وجود دارند که گاه مثبت و گاه منفی اند.

 پرسش های چند گزینه ای

1.در جمله ی زیر بهترین مکان برای گذاشتن درنگ نما ،بعد از کدام کلمات است؟«ابتدا ورزش کاران کشورهای گوناگون به ترتیب حروف الفبا پشت سر ورزش کاران یونانی رژه رفتند.»

الف) ورزش کاران – الفبا         ب)ابتدا – گوناگون          ج)گوناگون – الفبا                د)ابتدا – گوناگون - الفبا

2.در ابیات زیر چند کلمه به فارسی گفتاری ذکر شده است؟

«کسی که با کسی دل داد و دل بست                  به آسونی نمی تونه کشه دست

اگر آمد شدن را ره ببندنـــــــــــد                 همون راه محبّت کی توان بست»

الف)سه کلمه               ب)چهار کلمه            ج)پنج کلمه                       د)شش کلمه

3.در کدام شعر زیر دیالوگ وجود دارد؟

الف)  با تو امّا رفیق همراهی است                با سخن های گرم و مهرآمیز

       گفت و گو با تو دارد از هر جا              گفت و گو با تو دارد از هر چیز

ب)  چه گویم که این بچّه ی دیو کیست      پلنگ دو رنگ است یا خود پری است

      بخندد بر من مهان جهان                        از این بچّه در آشکار و نهان

ج)  گفت چنین خانه و مهمان کجا؟               مور کجا ؟مرغ سلیمان کجا؟

     گفت: یکی روز مرا دیده ای                نیک بیندیش کجا دیده ای؟

د)   در هر سه دیالوگ وجود دارد.

4.همه ی کلمات زیر به دو شکل گفته می شوند به جز ...

الف) خورشت                 ب)بادمجان                 ج)ضرب المثل                د)امید

5. معمولاً جمله توضیحی را با چه علامت نگارشی می نویسند؟

الف) بعد از خط تیره        ب)میان دو خط تیره   ج)بعد از ویرگول            د)بعد از علامت دو نقطه

6.در جمله ی زیر بعد از کلمه ی «روان شدند» کدام یک از علامات نگارشی باید به کار رود؟

مردم ،از پیر و جوان،به سمت قلّه ی کوه روان شدند یعنی ،همه ی مردم به سمت قلّه ی کوه روان شدند.

الف) :                ب) ،                    ج) ؛             د) –

7. روی یکی از اشیاء موزه نوشته است:«قرن 2 پ.م.»،به این ترتیب این شی ء چند قرن قدمت دارد؟

الف)پانزده قرن              ب)هجده قرن                ج)بیست و دو قرن                      د)دو قرن

8.کلمه ی «مزن» ،امروزه :

الف)در گفتار به کار می رود ولی در نوشتار به کار نمی رود.

ب) نه در گفتار و نه در نوشتار به کار نمی رود.

ج) در گفتار به کار نمی رود ولی در نوشتار به کار می رود.

د) هم در گفتار و هم در نوشتار به کار می رود.

9.کدام یک از حرکت گذاری های زیر برای کلمات مربوطه صحیح نمی باشد؟

الف)بال در بال پرستوهای خوب      میرسد آخِر سوار سبز پوش

ب) شاد و خرّم،نرم و نازک،چَست و چابک

ج)خداوندا دلُم یاد وطن کرد          نمی دونُم وطن کی یاد من کرد

د) مرحمتی می کن و جاییم ده      گُرسنه ام برگ و نواییم ده

10.نسبت بند با پاراگراف،مثل نسبت کدام است؟

الف) رایانه با کامپیوتر         ب)هلی کوپتر با بالگرد    ج)پسر با پدر           د)موارد الف و ب صحیح می باشد.

11.کدام یک از نوشته های زیر به عنوان اختصار «هجری شمسی» صحیح است؟

الف) ه ش.         ب) ه ش                 ج) ه .. ش         د) ه . ش

12.به عنوان معادل فارسی خوب ،کدام یک از کلمات زیر برای کلمه ی «ترافیک» مناسب تر است؟

الف)ایاب و ذهاب         ب)شلوغی                    ج)شد آمد                    د)رفت و برگشت

13. اگر آخر یک جمله را حذف کرده باشیم،به جای آن از ................. استفاده می کنیم.

  الف) علامت سؤال      ب)سه نقطه       ج)علامت ویرگول      د)چهار نقطه

نکات املایی

املاى بعضى از واژه‌ها و پیشوندها و پسوندها

 اى (حرف ندا) همیشه جدا از منادا نوشته مى‌شود:

          اى خدا، اى که

این، آن جدا از جزء و کلمهٔ پس از خود نوشته مى‌شود:

          استثنا: آنچه، آنکه، اینکه، اینجا، آنجا، وانگهى

همین، همان همواره جدا از کلمهٔ پس­از خود نوشته‌ مى‌شود:

      همین خانه، همین‌جا، همان کتاب، همان‌جا

هیچ همواره جدا از کلمهٔ پس از خود نوشته مى‌شود:

      هیچ‌یک، هیچ‌کدام، هیچ‌کس

چه جدا از کلمهٔ پس از خود نوشته مى‌شود، مگر در:

      چرا، چگونه، چقدر، چطور، چسان

چه همواره به کلمهٔ پیش از خود مى‌چسبد:

      آنچه، چنانچه، خوانچه، کتابچه، ماهیچه، کمانچه، قباله‌نا‌مچه

را در همه جا جدا از کلمهٔ پیش از خود نوشته مى‌شود، مگر در موارد زیر:

      چرا در معناى «براى چه؟» و در معناى «آرى»، در پاسخ به پرسش منفى.

که جدا از کلمهٔ پیش از خود نوشته مى‌شود:

      چنان‌که، آن‌که (= آن‌کسى‌که)

      استثناء: بلکه، آنکه، اینکه

ابن، حذف یا حفظ همزهٔ این کلمه، وقتى که بین دو عَلَم (اسم خاص اشخاص) واقع شود، هر دو صحیح است:

      حسین‌بن‌على/ حسین‌ابن‌على؛ محمّدبن‌زکریاى رازى/ محمّدابن زکریاى رازى؛ حسین‌بن‌عبدالله‌بن‌سینا/ حسین‌ابن‌عبدالله‌ابن‌سینا

به در موارد زیر پیوسته نوشته مى‌شود:

    1. هنگامى که بر سر فعل یا مصدر بیاید (همان‌که اصطلاحاً «باى زینت» یا «باى تأکید» خوانده مى‌شود):

          بگفتم، بروم، بنماید، بگفتن (= گفتن)

    2. به‌صورت بدین، ‌بدان، بدو، بدیشان¹ به کار رود.

    3. هرگاه صفت بسازد:

          بخرد، بشکوه، بهنجار، بنام

به در سایر موارد جدا نوشته مى‌شود:

به برادرت گفتم، به سر بردن، به آواز بلنـد، به‌سختى، منـزل‌به‌منـزل، به نام خدا

    تبصره: حرف «به» که در آغاز بعضى از ترکیب‌هاى عربى مى‌آید از نوع حرف اضافهٔ فارسى نیست و پیوسته به کلمهٔ بعد نوشته مى‌شود:

          بعینه، بنفسه، برأی‌العین، بشخصه، مابازاء، بذاته

ـ هرگاه «باى زینت»، «نون نفى»، «میم نهى» بر سر افعالى که با الف مفتوح یا مضموم آغاز مى‌شوند (مانند انداختن، افتادن، افکندن) بیاید، «الف» در نوشتن حذف مى‌شود:

          بینداز، نیفتاد، میفکن

بى ‌همیشه جدا از کلمهٔ پس از خود نوشته مى‌شود، مگر آنکه کلمه بسیط‌گونه باشد، یعنى معناى آن دقیقاً مرکب از معانى اجزاى آن نباشد:

          بیهوده، بیخود، بیراه، بیچاره، بینوا، بیجا

مى و همى همواره جدا از کلمهٔ پس از خود نوشته‌ مى‌شود:

         مى‌رود، مى‌افکند، همى‌گوید

هم ‌همواره جدا از کلمهٔ پس از خود نوشته مى‌شود، مگر در موارد زیر:

    1. کلمه بسیط‌گونه باشد:

          همشهرى، همشیره، همدیگر، همسایه، همین، همان، همچنین، همچنان

    2. جزء دوم تک‌هجایى باشد:

          همدرس، همسنگ، همکار، همراه

    در صورتى که پیوسته‌نویسى «هم» با کلمهٔ بعد از خود موجب دشوارخوانى شود، مانند همصنف، همصوت، همتیم جدانویسى آن مرجّح است.

    3. جزء دوم با مصوت «آ» شروع شود:

           همایش، هماورد، هماهنگ

    در صورتى که قبل­از حرف «آ» همزه در تلفّظ ظاهر شود، هم جدا نوشته مى‌شود:

           هم‌آرزو، هم‌آرمان

    تبصره: هم، بر سر کلماتى که با «الف» یا «م» آغاز مى‌شود، جدا نوشته مى‌شود:

           هم‌اسم، هم‌مرز، هم‌مسلک

تر و ترین همواره جدا از کلمهٔ پیش از خود نوشته مى‌شود، مگر در:

           بهتر، مهتر، کهتر، بیشتر، کمتر

ها (نشانهٔ جمع) در ترکیب با کلمات به هر دو صورت (پیوسته و جدا) صحیح مى‌باشد:

           کتابها/ کتاب‌ها، باغها/ باغ‌ها، چاهها /چاه‌ها، کوهها/ کوه‌ها، گرهها/ گره‌ها

    اما در موارد زیر جدانویسى الزامى است:

    1. هرگاه ها بعداز کلمه‌هاى بیگانهٔ نامأنوس به کار رود:

           مرکانتیلیست‌‌ها، پزیتیویست‌ها، فرمالیست‌‌ها

    2. هنگامى که بخواهیم اصل کلمه را براى آموزش یا براى برجسته‌سازى مشخص کنیم:

           کتاب‌ها، باغ‌‌ها، متمدن‌ها، ایرانى‌ها

    3. هرگاه کلمه پردندانه (بیش­از سه دندانه) شود و یا به «ط» و «ظ» ختم شود:

          پیش‌بینى‌ها، حساسیت‌‌ها، استنباط‌ها، تلفّظ‌ها

    4. هرگاه جمع اسامى خاص مدّ نظر باشد:

          سعدى‌ها، فردوسى‌ها، مولوى‌ها، هدایت‌ها

    5. کلمه به هاى غیرملفوظ ختم شود:

          میوه‌ها، خانه‌ها

    یا به هاى ملفوظى ختم شود که حرف قبل از آن حرف متّصل باشد:

          سفیه‌ها، فقیه‌ها، پیه‌ها، به‌ها